Τα Μυστικά των Παραγαδιών - 5ο Τεύχος Μάιος 2007

Πριν ακόμη αρχίσω να ασχολούμαι σοβαρά με το ψάρεμα, τότε που με την πρώτη ευκαιρία διαφυγής από τα θρανία και τα μαθητικά βιβλία καβαλούσα το ποδήλατο μου και με τον κουβά περασμένο στο τιμόνι και το καλάμι στην πλάτη κατηφόριζα προς το Λιμάνι , πάντα μου έκανε εντύπωση η γραφική εικόνα που αντίκριζα των παλιών ψαράδων που με ευλάβεια και υπομονή καθόντουσαν στις ξυλόβαρκες τους και περιποιόντουσαν τον εξοπλισμό τους. Μια εικόνα όμορφη, γραφική, βγαλμένη μέσα από την κουλτούρα και τον πολιτισμό του Νησιού μας. Οι συχνές αποτυχίες μου στο ψάρεμα μιας και αρχάριος τότε με ωθούσαν πολλές φορές να κάθομαι στην προκυμαία και να παρατηρώ εξονυχιστικά τον εξοπλισμό τους, το ξεψάρισμα των δικτύων, το φτιάξιμο των παραγαδιών, ενώ η νεανική μου φαντασία ταξίδευε στην ανοιχτή θάλασσα και τοποθετούσε τον εαυτό μου σε μία βάρκα να ψαρεύω μαζί τους. Πάντα μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση η ψάθινη καλάθα γεμάτη με μισίνες και αγκίστρια, το παραγάδι.

Τα κοινά του χαρακτηριστικά με το μικρό καλάμι που κουβαλούσα στην πλάτη, μισίνα αγκίστρια, φελλούς μου διέγειρε περισσότερο την περιέργεια και με ωθούσε να κάθομαι για ώρες και να παρατηρώ τους παραγαδάες .Ήθελα να μάθω περισσότερα για αυτό το εργαλείο, το πώς ακριβώς δουλεύει, τι το δολώνουν πώς το ρίχνουν και το ποιο σημαντικό τι ψάρια πιάνουν με αυτό. Ένα καλοκαιρινό πρωινό βρήκα το θάρρος και στάθηκα έξω από την βάρκα ενός παραγαδά που έφτιαχνε τα παράμμαλα των παραγαδιών του. Η αφοσίωση του σε εκείνο που έκανε δεν με άφηνε να το διακόψω για να το ρωτήσω εκείνο που ήθελα. Ενώ τα λεπτά περνούσαν και εγώ αμήχανα έβλεπα τον ψαρά να δουλεύει αδιάκοπα στη βάρκα του μάζεψα όλα τα αποθέματα θάρρους που είχα μέσα στην ψυχή μου, προσπάθησα να δώσω ένα χοντρό τόνο στην φωνή μου και τον ρώτησα. ‘Μάστορα τι ψάρια πιάνεις με τα παραγάδια;'. Ο ψαράς με μία αργή κίνηση σήκωσε το βλέμμα του προς εμένα, το ηλιοκαμένο του πρόσωπο με το σοβαρό ύφος μου προκάλεσαν φόβο και πανικό κάνοντας με να νιώθω ότι μόλις είχα διακόψει την πιο σοβαρή ιεροτελεστία. Τότε ένα μικρό χαμόγελο χαράχτηκε στα χείλη του απαλύνοντας έτσι, τον φόβο που με κυριαρχούσε και μου είπε ‘Τα πιο διαλεκτά' και ξαναέσκυψε πάνω από τα παραγάδια του.

Αυτή η λακωνική του φράση καρφώθηκε βαθιά μέσα στην ψυχή μου ενώ μέσα στο υποσυνείδητο μου επικρατούσε από τότε μια ανυπομονησία για το πότε θα έρθει η ώρα να αποκτήσω και εγώ την δική μου βάρκα, το δικό μου παραγάδι και να πιάσω ψάρια διαλεκτά.

Παραγάδι λοιπόν

Το παραγάδι για πολλά χρόνια μαζί με τα δίκτυα αποτελούσαν τα βασικά εργαλεία των επαγγελματιών ψαράδων. Με τον καιρό όμως έπεσε και στα χέρια των ερασιτεχνών ψαράδων. Άλλοι έμαθαν να το δουλεύουν καλά και το αγάπησαν ενώ πολλοί βαρέθηκαν το χρονοβόρο δόλωμα του και την επιδιόρθωση του και το εγκατέλειψαν. Σήμερα βάση της νέας Ευρωπαϊκής νομοθεσίας ο κάθε ερασιτέχνης ψαράς δικαιούται, νοουμένου ότι έχει εξασφαλίσει ερασιτεχνική άδεια αλιείας από σκάφος να ρίχνει παραγάδι μέχρι 200 αγκίστρια. Δηλαδή είτε ένα διακοσάρι ή δύο εκατοστάρια. Για εκείνους που ξέρουν το παιχνίδι του παραγαδιού καλά εκατό αγκίστρια τους προσφέρουν καλές ψαριές και ποιοτικά ψάρια.

Τι είναι όμως ακριβώς το παραγάδι;

Με πολύ απλά λόγια το παραγάδι είναι μία μεγάλη μισίνα από την οποία κρέμονται παράμαλλα με αγκίστρια. Αυτή τη μεγάλη μισίνα την τοποθετούμε σε ένα πανέρι. Το πανέρι αυτό τα πιο παλιά χρόνια ήταν ψάθινο αλλά σήμερα έχει πάρει τη θέση του το πλαστικό . Κυκλικά στο στόμιο του πανεριού υπάρχει ένας φελλός ή πλαστικό στο οποίο καρφώνουμε πάνω τα αγκίστρια. Η λεκάνη χρησιμεύει για να τοποθετηθεί μέσα κυκλικά η μάνα και να καρφώνονται στο πάνω μέρος τα αγκίστρια έτσι ώστε να μην μπερδεύονται και να μας διευκολύνουν στο καλάρισμα. Στις άκριες του παραγαδιού έχουμε μία παραμάνα ή ένα κομμάτι σχοινί το οποίο χρησιμεύει για να δένουμε το παραγάδι μας στην σημαδούρα. Η σημαδούρα μπορεί να είναι έτοιμη ή ένα μικρό παγούρι αεροστεγώς κλειστό. Η σημαδούρα που χρησιμοποιούμε είναι δεμένη με σχοινί αναλόγως του βυθού με ένα βάρος ή μια πέτρα για να μην μετακινείται εύκολα από την τοποθεσία όπου τοποθετούμε το παραγάδι μας.

Κατηγορίες παραγαδιών

Τα παραγάδια χωρίζονται σε διάφορες κατηγορίες και ανάλογα με την κάθε κατηγορία έχουμε τα ανάλογα υλικά, τα ανάλογα δολώματα που θα χρησιμοποιήσουμε και τα αναμενόμενα ψάρια που θα συλλάβουμε.

Ψιλό παραγάδι

Το ψιλοπαράγαδο ονομάζεται έτσι για το λόγο ότι τα υλικά που χρησιμοποιούνται για την κατασκευή του είναι σχετικά ψιλά σε σύγκριση με τα άλλα παραγάδια. Χρησιμοποιείται κύρια μισίνα (μάνα) 50άρα ή 60άρα και παράμαλλα 40άρια με 35άρια. Το παράμαλλο έχει μήκος 1-1.5 μέτρα και παράμαλλο από παράμαλλο έχει απόσταση γύρω στα 3-3.5 μέτρα .Το μέγεθος των αγκιστριών που χρησιμοποιούμε είναι κυρίως 14άρια με 15άρια. Τα ψιλοπαράγαδο μπορεί να χρησιμοποιηθεί για αφρόψαρα ή σε όχι πολύ μεγάλα βάθη για πατόψαρα. Το ψιλό παραγάδι στοχεύει κυρίως σε πιο μικρά σε μέγεθος ψάρια όπως τα λυθρίνια και οι σορκοί. Η τοποθέτηση του σε πολύ μεγάλα βάθη δεν συνιστάται γιατί από την μία τα υλικά του είναι λεπτά και θα μας δυσκολέψουν στο μάζεμα του και από την άλλη δεν θα αντέξει στο τσίμπημα από μεγάλα ψάρια.

ΜέζονΠαραγάδι

Μέζον ονομάζουμε το ενδιάμεσο παραγάδι μεταξύ του χοντρού παραγαδιού που θα δούμε πιο κάτω και του ψιλού. Τα υλικά που χρησιμοποιούνται είναι ενδιάμεσα μεταξύ των δύο άλλων παραγαδιών δηλαδή μάνα από 60 μέχρι 100 και παράμαλλα από 60άρια και άνω αναλόγως της μάνας. Τα αγκίστρια που χρησιμοποιούμε είναι 12άρια και 13άρια. Στο μέζον αφήνουμε παράμαλλο από παράμαλλο σε απόσταση 4.5 μέτρων και το μήκος του παράμαλλου είναι 1-1.5 μέτρα. Το μέζον έχει αγαπηθεί ιδιαίτερα από τους παραγαδάες γιατί με αυτό μπορούν να έχουν επιτυχία σε μικρά αλλά και μεγάλα ψάρια. Πολλοί χαρακτηρίζουν το μέζον παραγάδι ως το ιδανικό για ψάρεμα φαγκτιών και συναγρίδων.

Χοντρό παραγάδι

Το χοντροπαράγαδο καμωμένο με πιο δυνατά υλικά στοχεύει στο ψάρεμα σε μεγαλύτερο βάθος και σε πιο μεγάλα ψάρια όπως ορφούς, σφυρίδες, συναγρίδες, φαγκριά και άλλα ψάρια. Αρκετοί ψαράδες και κυρίως επαγγελματίες με τα χοντρά παραγάδια σε μεγάλα βάθη πιάνουν μεγάλα και εντυπωσιακά ψάρια. Φυσικά με τη νέα νομοθεσία απαγορεύεται (σύμφωνα με το άρθρο 17 παράγραφος 1) η χρήση παραγαδιών για άκρως μεταναστευτικά είδη.

Στο χοντρό παραγάδι συνήθως τα υλικά που χρησιμοποιούμε είναι μάνα 100άρα με 140άρα ή μεγαλύτερης διαμέτρου και παράμαλλα 80άρια ή μεγαλύτερα ανάλογα με τη μάνα. Το μήκος κάθε παράμαλλου είναι γύρω στο 1.20 με 1.50 μέτρα ενώ παράμαλλο από παράμαλλο έχει απόσταση γύρω στα 4,5 με 5,5 μέτρα. Φυσικά τα αγκίστρια θα πρέπει να είναι ανάλογα των υλικών μας και των ψαριών που επιδιώκουμε να πιάσουμε και σίγουρα πιο μεγάλα από τα αγκίστρια του ψιλού παραγαδιού. Ως συνήθως τα αγκίστρια που χρησιμοποιούμε είναι 6άρια, 7άρια και 8άρια.

Άλλα είδη παραγαδιών

Με τον καιρό και την εφευρετικότητα του ανθρώπου τα παραγάδια έχουν δεχθεί πολλές αλλαγές και παραλλαγές με τη βασική τους μορφή όμως να παραμένει η ίδια αλλά με πολλά άλλα υλικά που σύμφωνα με τους ψαράδες βοηθούν τα παραγάδια να δουλεύουν καλύτερα. Αυτές οι αλλαγές αποτελούν άλλες κρυφά και άλλες φανερά μυστικά του κάθε παραγαδά αλλά με αυτές θα ασχοληθούμε αναλυτικά σε άλλα τεύχη. Τώρα πέραν από τα τρία είδη παραγαδιών που προαναφέραμε υπάρχει ακόμη ένα είδος παραγαδιού το οποίο χρησιμοποιείται από τους επαγγελματίες και μετά από εξασφάλιση σχετικής άδειας. Τα παραγάδια αυτά ονομάζονται σκυλοπαράγαδα ή ξιφιοπαράγαδα και έχουν 150άρα μάνα και 120άρη παράμαλλο. Παράμαλλο από παράμαλλο απέχει γύρω στα 40 μέτρα και ανά δύο παράμαλλα τοποθετείται μια σημαδούρα για να αντιστέκεται στη δύναμη των μεγάλων θηρευτών. Σε αυτού του είδους τα παραγάδια τοποθετούνται και σημαίες ανά 25 σημαδούρες για σκοπούς ασφάλειας αλλά και ελέγχου των παραγαδιών.

Τι δολώνουμε τα παραγάδια

Ψιλοπαράγαδα: Τα ψιλά παραγάδια τα δολώνουμε συνήθως με γαρίδα, σωλήνα, καλαμάρι, κάβουρα, κομματάκι ψαριού, κομμάτι από κρέας κοτόπουλου και σουπιά. Το δόλωμα πρέπει να γίνεται σωστά και προσεκτικά ενώ όσο πιο φρέσκα είναι τα δολώματα μας τόσο το καλύτερο.

Μέζον

Το μέζον μπορεί να δολωθεί με όλα τα υλικά που χρησιμοποιούμε στα ψιλά και τα χοντρά παραγάδια αλλά οι περισσότεροι παραγαδάες προτιμούν να το δολώνουν με δολώματα ανθεκτικά για να μπορεί να ψαρεύει περισσότερη ώρα.

Χοντροπαράγαδα

Τα χοντρά παραγάδια δολώνονται και αυτά με τα πλείστα υλικά που χρησιμοποιούμε στο ψιλό αλλά τα κύρια δολώματα που χρησιμοποιούνται είναι τα μαλάκια (χταπόδι, σουπιά, καλαμάρι) αλλά και η σαρδέλα ή ο κολιός. Υπάρχει ακόμη ένα δόλωμα όχι πολύ διαδεδομένο στην Κύπρο αλλά σε άλλες χώρες και κυρίως στην Ελλάδα το οποίο παρά το μεγάλο βαθμό δυσκολίας που συγκεντρώνει εντούτοις προσφέρει μεγάλες επιτυχίες. Το δόλωμα αυτό είναι το ‘ζωντανό'. Μικρά κεφαλάκια, μένουλες, τσένουλες και άλλα μικρόψαρα ή γαρίδες ζωντανές. Φυσικά αυτό το δόλωμα απαιτεί μεγάλη προετοιμασία και καλή οργάνωση. Τα ψαράκια πρέπει να συλληφθούν και να διατηρηθούν ζωντανά σε ειδικό δοχείο για να δολωθούν ένα ένα στα αγκίστρια προσεκτικά έτσι ώστε να διατηρήσουν την ζωντάνια τους. Η κίνηση του ζωντανού θα δελεάσει μεγάλους κυνηγούς όπως μινέρια και συναγρίδες.

Φυσικά η επιλογή δολωμάτων γίνεται με κριτήριο είτε το κόστος απόκτησης τους είτε του κόπου που χρειάζεται για να τα συλλάβουμε.

Διαδικασία ψαρέματος του παραγαδιού

Το κάθε δόλωμα που επιλέγουμε να δολώσουμε το παραγάδι μας προσφέρει και τα ανάλογα πλεονεκτήματα ή μειονεκτήματα. Για παράδειγμα αν και η γαρίδα θεωρείται ένα από τα πιο ιδανικά δολώματα του παραγαδιού και έρχεται ανάμεσα στις πρώτες θέσεις στις ορεκτικές διαθέσεις των ψαριών εντούτοις δεν αντέχει πολύ ώρα στο αγκίστρι σε αντίθεση με το χταπόδι όπου μπορεί να κρατηθεί στην θέση του για πάνω από 8 ώρες.

Από αυτό μπορούμε να καταλάβουμε ότι ανάλογα με το δόλωμα που θα χρησιμοποιήσουμε εξαρτάται και η διάρκεια που θα αφήσουμε το παραγάδι μας στο νερό για να ψαρεύει.

Τα ψιλοπαράγαδα συνήθως τα αφήνουμε για 1 με 2 ώρες γιατί δολώνονται με μη ανθεκτικά υλικά και τα ψάρια που πιάνονται δεν είναι πολύ μεγάλα. Αν τα αφήσουμε περισσότερο από το κανονικό στο νερό τότε υπάρχει κίνδυνος τα ψάρια που πιάστηκαν να φαγωθούν από άλλα μικρόψαρα, κάβουρες και μικροοργανισμούς. Τα μέζα και τα χοντρά τα αφήνουμε να ψαρεύουν για 4 με 7 ώρες αναλόγως πάντοτε του δολώματος. Τα δολώματα σε αυτά τα παραγάδια είναι πιο μεγάλα και συνάμα πιο ανθεκτικά, ενώ τα ψάρια που πιάνονται είναι μεγαλύτερα σε μέγεθος και δεν υπάρχει μεγάλος κίνδυνος για απώλειες όπως στα ψιλά.
Καλό είναι να δολώνουμε τα παραγάδια μας ακριβώς πριν από το καλάρισμα τους στην θάλασσα για να διατηρείται σε καλή κατάσταση το δόλωμα. Αφού δολώσουμε τα αγκίστρια αφήνουμε την σημαδούρα με το βάρος στο νερό και ενώνουμε την παραμάνα στην άκρια των παραγαδιών με την σημαδούρα. Ξεκινάμε τη βάρκα αν δεν υπάρχει το επιθυμητό ρεύμα και αρχίζουμε το ρίξιμο του παραγαδιού. Όταν φτάσουμε στο τέλος του τότε περνούμε την άκρια του στην άλλη σημαδούρα με το βάρος και την τοποθετούμε και εκείνη στο νερό.

Το μάζεμα του παραγαδιού γίνεται από την πλευρά όπου ξεκινήσαμε το καλάρισμα γιατί οι πιθανότητες να πιάστηκε ψάρι επάνω είναι μεγαλύτερες λόγω χρόνου. Αφού βγάλουμε τη σημαδούρα από το νερό ξεκινούμε να μαζεύουμε και ταυτόχρονα να ξεψαρίζουμε το παραγάδι τοποθετώντας τη μισίνα με τα αγκίστρια στο πλαστικό μας πανέρι. Μην σκοτίζεστε για το μπέρδεμα των αγκιστριών και της μισίνας όταν ξεψαρίζετε, τελειώνοντας αναγκαστικά θα πρέπει να διορθώσουμε το παραγάδι μας από απώλειες αγκιστριών και παράμαλλων και τότε το επανατοποθετούμε σωστά στο πανέρι.

Αν διαπιστώσουμε ότι κάτι μεγάλο πιάστηκε στο παραγάδι μας η χρήση μίας απόχης είναι πολύτιμη.

Μικρά Μυστικά του παραγαδιού

Κάποια μικρά μυστικά του παραγαδιού που ανακαλύφθηκαν μέσα από παρατηρήσεις χρόνων και πολλών ψαρευτικών ωρών θα μας φανούν πολύ χρήσιμες στην πετυχημένη λειτουργία του.

  • Τοποθετούμε άμμο, νερό ή μικρές πέτρες στο πανέρι με τη μάνα για να μη μπλέκεται η μισίνα μας
  • Τα χέρια μας όταν δολώνουμε πρέπει να είναι πάντοτε καθαρά για να μην μεταφέρουμε ακαθαρ