Για πρώτη φορά τεκμηριώνεται επιστημονικά η παρουσία ώριμων ασημόχελων (Anguilla anguilla) στα εσωτερικά ύδατα της Κύπρου, μια εξέλιξη που ανατρέπει τις μέχρι σήμερα αντιλήψεις για τον κύκλο ζωής του είδους στην Ανατολική Μεσόγειο και δημιουργεί νέα δεδομένα για τη διαχείριση και προστασία του.



Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Journal of Fish Biology και προέκυψαν από συνεργασία του Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου με το Bournemouth University, το University of the Highlands and Islands και την Environment Agency.

Κατά τη διάρκεια δειγματοληψιών στη Λίμνη Ορόκλινης και στον Ποταμό της Πόλης, οι ερευνητές εντόπισαν συνολικά 478 ασημόχελα: 473 στη λίμνη της Ορόκλινης και πέντε στον Ποταμό της Πόλης. Τα δεδομένα αυτά δείχνουν ότι το ευρωπαϊκό χέλι όχι μόνο επιβιώνει στα κυπριακά ποτάμια, αλλά φτάνει και στο κρίσιμο στάδιο της μεταμόρφωσης σε ασημόχελο — τη φάση κατά την οποία ξεκινά η μεγάλη μεταναστευτική του πορεία προς τη Θάλασσα των Σαργασσών για αναπαραγωγή.

Το ευρωπαϊκό χέλι κατατάσσεται ως Κρισίμως Κινδυνεύον από τη International Union for Conservation of Nature, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει υιοθετήσει από το 2007 τον κανονισμό EC 1100/2007 για την αποκατάσταση των πληθυσμών του μέσω εθνικών σχεδίων διαχείρισης. Μέχρι σήμερα, η Κύπρος εξαιρείτο από την υποχρέωση εφαρμογής τέτοιου σχεδίου, καθώς θεωρούνταν ότι δεν υπήρχαν σημαντικοί πληθυσμοί ασημόχελων στο νησί.

Τα νέα επιστημονικά δεδομένα, ωστόσο, φαίνεται να αλλάζουν αυτή την εικόνα.

Όπως αναφέρει η Μάρλεν Ι. Βάσκες, μέλος του Ειδικού Εκπαιδευτικού Προσωπικού στο Τμήμα Χημικών Μηχανικών του ΤΕΠΑΚ και μέλος της ερευνητικής ομάδας:
«Το ευρωπαϊκό χέλι βρίσκεται σε κρίσιμο κίνδυνο εξαφάνισης και σε όλη την Ευρώπη λαμβάνονται μέτρα για την προστασία του. Στην Κύπρο αποτελεί ένα από τα ελάχιστα είδη ψαριών των εσωτερικών υδάτων που δεν έχει εισαχθεί από τον άνθρωπο, αλλά αποτελεί φυσικό στοιχείο της τοπικής βιοποικιλότητας.»

Σύμφωνα με την ίδια, μέχρι πρόσφατα επικρατούσε η άποψη ότι οι δύσκολες συνθήκες των κυπριακών ποταμών και η περιορισμένη σύνδεσή τους με τη θάλασσα δεν επέτρεπαν στα χέλια να ολοκληρώσουν τον βιολογικό τους κύκλο.
«Η εκτίμηση ήταν ότι ο πληθυσμός τους ήταν μικρός και δεν μπορούσε να φτάσει στο στάδιο του ασημόχελου. Οι παρατηρήσεις μας, όμως, δείχνουν ότι αυτό δεν ισχύει», σημειώνει.

Η έρευνα συνοδεύτηκε και από μια σημαντική πρακτική παρέμβαση. Επειδή η Λίμνη Ορόκλινης έχει χάσει τη φυσική της σύνδεση με τη θάλασσα, τα χέλια που βρίσκονταν εκεί δεν θα μπορούσαν να ολοκληρώσουν τη μεταναστευτική τους πορεία.

Για τον λόγο αυτό, η ερευνητική ομάδα προχώρησε στη μεταφορά τους στη θάλασσα με ασφαλή τρόπο.

«Τα συγκεκριμένα χέλια πιθανόν να είχαν επιβιώσει έως και δέκα χρόνια μέσα στις δύσκολες συνθήκες των ποταμών της Κύπρου. Χωρίς διέξοδο προς τη θάλασσα θα κατέληγαν να πεθάνουν. Δεν τα καταγράψαμε απλώς — τα βοηθήσαμε να συνεχίσουν τον κύκλο ζωής τους», αναφέρει η Δρ Βάσκες.

Η επιβεβαίωση της παρουσίας όλων των σταδίων ζωής του ευρωπαϊκού χελιού στην Κύπρο δημιουργεί πλέον την ανάγκη για:

  1. επανεξέταση της εξαίρεσης της Κύπρου από τα εθνικά σχέδια διαχείρισης του χελιού
  2. ενίσχυση της συνδεσιμότητας μεταξύ ποταμών, υγροτόπων και θάλασσας
  3. προστασία μόνιμων υγροτόπων που λειτουργούν ως κρίσιμα καταφύγια κατά τους θερινούς μήνες

Όπως τονίζει η Δρ Βάσκες, είναι απαραίτητο να υιοθετηθούν ουσιαστικά μέτρα τόσο σε εθνικό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με ιδιαίτερη έμφαση στη βελτίωση της φυσικής διασύνδεσης των ποτάμιων συστημάτων με τη θάλασσα.

Η συγκεκριμένη έρευνα αποτελεί αποτέλεσμα πολυετούς συνεργασίας μεταξύ του Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου και διεθνών ερευνητικών ιδρυμάτων, ενισχύοντας τον ρόλο του πανεπιστημίου στην επιστημονική έρευνα και στη διαμόρφωση περιβαλλοντικής πολιτικής στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η σημασία της ανακάλυψης δεν περιορίζεται στην Κύπρο. Τα ευρήματα διευρύνουν τα γνωστά γεωγραφικά όρια μετανάστευσης των ασημόχελων στην Ανατολική Μεσόγειο και συμβάλλουν στη διεθνή προσπάθεια προστασίας ενός από τα πλέον απειλούμενα είδη της ευρωπαϊκής ιχθυοπανίδας.


Φωτογραφία: lemesosblog.com