Scarus ghobban: Ένα τροπικό ψάρι που βρήκε τη Μεσόγειο… πιο φιλόξενη απ’ ό,τι περιμέναμε

Αν βρισκόσασταν πριν από μερικές δεκαετίες σε έναν ύφαλο της Ερυθράς Θάλασσας και βλέπατε έναν εντυπωσιακό, πολύχρωμο σκάρο να ξύνει τα βράχια με το χαρακτηριστικό «ράμφος» του, δύσκολα θα φανταζόσασταν ότι κάποια μέρα θα μπορούσε να κολυμπά στα νερά της Κύπρου.

Κι όμως, η θάλασσα αλλάζει. Και μαζί της αλλάζουν και οι κάτοικοί της.

Ο λόγος για τον Blue-barred Parrotfish (Scarus ghobban), ένα εντυπωσιακό είδος της οικογένειας των Scaridae, με καταγωγή από τον Ινδο-Ειρηνικό και την Ερυθρά Θάλασσα. Πρόκειται για έναν λεγόμενο λεσσεψιανό μετανάστη, δηλαδή ένα είδος που πέρασε από την Ερυθρά Θάλασσα στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ.

Και δεν μιλάμε πλέον για έναν τυχαίο επισκέπτη.

Από την Ερυθρά Θάλασσα… στην Κύπρο

Η παρουσία του Scarus ghobban στην Ανατολική Μεσόγειο έγινε γνωστή ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 2000. Στην Κύπρο, η πρώτη επιστημονικά καταγεγραμμένη εμφάνιση αναφέρθηκε το 2010, όταν ένα άτομο μήκους περίπου 50,5 εκατοστών και βάρους σχεδόν 2 κιλών αλιεύθηκε στην περιοχή του Ζυγίου. Οι ερευνητές χαρακτήρισαν την καταγραφή ως ένδειξη εγκατάστασης του είδους στις ακτές της Ανατολικής Μεσογείου.

Και αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της ιστορίας.

Δεν πρόκειται απλώς για ένα ψάρι που «χάθηκε» και βρέθηκε στη Μεσόγειο. Οι επιστημονικές καταγραφές δείχνουν ότι το είδος έχει καταφέρει να εγκατασταθεί σε περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου, ενώ έχουν ακολουθήσει νέες καταγραφές και στην Κύπρο.

Γιατί ονομάζεται Parrotfish;

Η απάντηση βρίσκεται… στο στόμα του.

Ο Scarus ghobban διαθέτει χαρακτηριστικά συγχωνευμένα δόντια που θυμίζουν ράμφος παπαγάλου. Με αυτά ξύνει την επιφάνεια των βράχων και τρέφεται κυρίως με άλγη και οργανικό υλικό που βρίσκεται πάνω στο υπόστρωμα.

Αυτό σημαίνει ότι κάθε φορά που ένας τέτοιος σκάρος «δαγκώνει» έναν βράχο, δεν ψάχνει απλώς για τροφή. Συμμετέχει ενεργά στη διαδικασία διαμόρφωσης του βενθικού οικοσυστήματος.

Και εδώ αρχίζει το πραγματικό ενδιαφέρον για τους ψαράδες.

Ένας ψαράς βλέπει ένα ψάρι. Η θάλασσα βλέπει μια αλλαγή.

Η παρουσία τροπικών και υποτροπικών ειδών στη Μεσόγειο δεν είναι πλέον σπάνιο φαινόμενο. Η άνοδος της θερμοκρασίας της θάλασσας δημιουργεί συνθήκες που μπορούν να ευνοήσουν θερμόφιλα είδη, επιτρέποντάς τους να επιβιώσουν και να επεκτείνουν την εξάπλωσή τους προς περιοχές όπου παλαιότερα δεν μπορούσαν να εγκατασταθούν.


Ο Scarus ghobban είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της μεγάλης αλλαγής.

Η Μεσόγειος γίνεται σταδιακά πιο «τροπική» και η Κύπρος, λόγω της γεωγραφικής της θέσης στην Ανατολική Μεσόγειο, βρίσκεται στην πρώτη γραμμή αυτής της μεταμόρφωσης.

Για έναν ψαρά, όμως, υπάρχει μια πολύ πιο απλή ερώτηση:

«Θα αρχίσουμε να βλέπουμε όλο και περισσότερους;»

Η απάντηση δεν είναι ακόμη τόσο απλή.

Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι οι καταγραφές του Scarus ghobban στη Μεσόγειο αυξάνονται, αλλά σε σχέση με άλλα ξενικά είδη η παρουσία του παραμένει πιο περιορισμένη. Επομένως, είναι πολύ νωρίς για να μιλήσουμε για έναν νέο «κυρίαρχο» κάτοικο της Μεσογείου.

Το μεγάλο ερώτημα για τους ψαράδες

Κάθε νέο είδος που εγκαθίσταται σε ένα οικοσύστημα δημιουργεί ερωτήματα.

Πώς θα επηρεάσει τα υπάρχοντα είδη; Θα ανταγωνιστεί άλλα φυτοφάγα ψάρια για την ίδια τροφή; Θα αλλάξει τη βλάστηση πάνω στους βραχώδεις βυθούς; Και τελικά, θα αποτελέσει ένα ακόμη εμπορικά αξιοποιήσιμο ψάρι ή θα παραμείνει μια σπάνια και περιστασιακή ψαριά;

Για τον Scarus ghobban, πολλά από αυτά τα ερωτήματα παραμένουν ανοιχτά.

Και ίσως αυτό είναι που κάνει την παρουσία του τόσο ενδιαφέρουσα.

Ένα ψάρι που μας δείχνει το μέλλον της Μεσογείου

Οι ψαράδες είναι συχνά οι πρώτοι που αντιλαμβάνονται ότι κάτι αλλάζει στη θάλασσα. Ένα ψάρι που εμφανίζεται για πρώτη φορά, ένα είδος που γίνεται ξαφνικά συχνότερο ή ένας γνώριμος κάτοικος που εξαφανίζεται από τα ίδια σημεία μπορεί να αποτελέσει πολύτιμη πληροφορία.

Ο Scarus ghobban είναι ένα τέτοιο παράδειγμα.

Από την Ερυθρά Θάλασσα, πέρασε στη Μεσόγειο, έφτασε στην Κύπρο και συνεχίζει να μας υπενθυμίζει ότι η θάλασσα δεν έχει σταθερά σύνορα.

Τα νερά αλλάζουν. Οι θερμοκρασίες αλλάζουν. Τα είδη μετακινούνται.

Και ίσως, την επόμενη φορά που θα βγάλετε από τη θάλασσα έναν παράξενο, πολύχρωμο σκάρο που δεν μοιάζει με αυτά που γνωρίζετε, αξίζει να τον κοιτάξετε λίγο πιο προσεκτικά.

Γιατί μπορεί να μην κρατάτε απλώς ένα διαφορετικό ψάρι στα χέρια σας.

Μπορεί να κρατάτε ένα μικρό κομμάτι από το μέλλον της Μεσογείου.