Ερευνητικό Ινστιτούτο Νηρεύες ( 09/11/2011 )

Η υποβάθμιση και η συστηματική ποιοτική μείωση του θαλάσσιου περιβάλλοντος παρατηρούνται και τεκμηριώνονται τα τελευταία χρoνια και στην Κύπρο, όπως και σε ολόκληρο τον πλανήτη. Το θαλάσσιο (ωκεάνιο) οικοσύστημα διαδραματίζει απέραντης αξίας ρόλο για τη ζωή και την εξέλιξή της στη Γή (πχ με τη ρύθμιση του παγκόσμιου κλίματος μέσω της θερμοαλατικής κυκλοφορίας των ωκεανων) και παρέχει αγαθά και υπηρεσίες απαραίτητα για την κοινωνική και οικονομική εξέλιξη των ανθρώπινων κοινωνιών. Αναγνωρίζοντας την ανάγκη ύπαρξης ενός δραστήριου οργανισμού αφιερωμένου στην διατήρηση και προστασία του θαλάσσιου περιβάλλοντος, αρκετοί ευαισθητοποιημένοι πολίτες της τοπικής κοινωνίας, που ζούν και εργάζονται στην Κύπρο και μοιράζονται κοινές απόψεις και αξίες, κατέληξαν σε μια κοινή πεποίθηση: Αυτήν της άμεσης ανάγκης για να βοηθήσουμε και να αναδείξουμε την ανάγκη Προστασίας και Διατήρησης των θαλάσσιων οικοσυστημάτων και του ωκεανού. Στο πλαίσιο αυτό και με δική μας πρωτοβουλία και χρηματοδότηση, ιδρύσαμε τον Νηρέα (Nireas Marine Research Org – NMR). Στις αρχές του 2011, ιδρύθηκε ο Νηρέας ως Μή-Κυβερνητικός, Μή-Κερδοσκοπικός Οργανισκός (ΜΚΟ) (Εικόνα 1) Οι τέσσερεις βασικοί πυλώνες δραστηριότητας του Νηρέα είναι η Διατήρηση και Προστασία του θαλασσίου περιβάλλοντος, η καταγραφή και ανάδειξη των προβλημάτων που σχετίζονται με το θαλάσσιο περιβάλλον και οικοσύστημα, η Εκπαίδευση πάνω στα σύγχρονα θαλάσσια περιβαλλοντικά προβλήματα και τέλος η Έρευνα σε σχέση με τις θαλάσσιες Περιβαλλοντικές Επιστήμες και Τεχνολογία.Μέχρι σήμερα, ο Νηρέας έχει 50 μέλη ενώ η διοίκηση ασκείται από επαγγελματίες, ειδικούς σε ένα μαγάλο φάσμα δραστηριοτήτων σε σχέση με το θαλάσσιο περιβάλλον. Δημιουργήθηκε μια ομάδα εμπειρογνωμόνων, οι οποίοι εθελοντικά προωθούν και προβάλλουν τους σκοπούς και την αποστολή του Οργανισμού. Μέσα σε λιγότερο από ένα χρόνο, ο Νηρέας εγκαθίδρυσε σχέσεις συνεργασίας και αλληλοκατανόησης με τοπικά και διεθνή ακαδημαϊκά ιδρύματα, μή-κυβερνητικούς οργανισμούς και την κοινωνία των πολιτών και τέλος με επιχειρήσεις ευαίσθητες και υπεύθυνες σε σχέση με το θαλάσσιο περιβάλλον.Με αυτούς τους πόρους, μέσα και συνεργάτες ο Νηρέας μπορεί να παρεμβαίνει αντλώντας γνώση και υποστήριξη για τα θέματα που αναδεικνύει από μια δεξαμενή συνεργατών – φίλων, ειδικών στα θαλάσσια θέματα. Σε αρκετές περιπτώσεις, ο Νηρέας ήδη βρέθηκε στο πεδίο, στη Θάλασσα, για να διεξάγει, συντονίσει και συμμετέχει σε επιστημονική έρευνα σε συνεργασία με Θαλάσσια Ερευνητικά Ινστιτούτα (π.χ. Πανεπιστήμιο Κύπρου – Ωκεανογραφικό Κέντρο), εταιρίες παροχής συμβουλευτικών υπηρεσιών στο θαλάσσιο περιβάλλον (π.χ. NOVESTI), επαγγελματίες δύτες και επιστήμονες – δύτες, συλλέγοντας υπερπολίτιμα δεδομένα, χρησιμοποιώντας ένα ευρύ φάσμα επιστημονικού εξοπλισμού και εργαλείων (Αυτόνομα Υποβρύχια Οχήματα – AUV όπως τα Gliders, CTD μερικές φορές προσαρμοσμένο σε ειδική ροζέτα με μπουκάλες για τη συλλογή νερού από διαφορετικά βάθη για ανάλυση θρεπτικών και άλλων χημικών παραμέτρων, και δύχτυα πλαγκτού για συλλογή ζωοπλανγκτού με κάθετες και οριζόντιες σύρσεις) Τα προκαταρκτικά μας αποτελέσματα έδειξαν μια σημαντική αλλοίωση των συνθηκών και της κατάστασης των ωκεάνιων οικοσυστημάτων της περιοχής μας που σαφώς και επηρεάζει αρνητικά τη ζωή στην Ανατολική Μεσόγειο – Λεβαντίνη και συνεπώς τα παράκτια νερά και οικοσυστήματα και την αλιεία. Στην πραγματικότητα τα αποτελέσματά μας επιβεβαιώνουν και καταγράφουν επιστημονικά, τα ευρήματα που μέχρι τώρα δεν τεκμηριώθηκαν επαρκώς επιστημονικά, και επιβεβαιώνουν παρατηρήσεις άλλων επιστημόνων σε άλλες περιοχές, και στη Μεσόγειο και εδικότερα στην περιοχή μας.Η επιστημονική έρευνα είναι η βάση με την οποία αντιμετωπίζονται, ανάμεσα στα πολλά άλλα, οι συνέπειες από την υπερθέρμανση του πλανήτη (global warming, climate change), η υπεραλίευση (overfishing) και η ρύπανση (pollution). Παρέχει όλες τις απαραίτητες πληροφορίες για την καταγραφή συγκεκριμένων προβλημάτων του θαλάσσιου περιβάλλοντος και προτείνει τα κατάλληλα – ενδεικνυόμενα μέτρα για την αειφόρο (βιώσιμη) διαχείριση των φυσικών και βιολογικών πόρων, μέσα στα πλαίσια της διατήρησης των ωκεάνιων (και παράκτιων) οικοσυστημάτων και της προστασίας της ποικιλότητας κα της διανομής της θαλάσσιας ζωής.Οι δραστηριότητες και τα αποτελέσματα των μελετών του Νηρέα καταγράφονται, αποθηκεύονται και διανέμονται σε ηλεκτρονική και έντυπη μορφή με γνώμονα τη συμβατότητα με τις ανάγκες των κοινού για ενημέρωση και ευαισθητοποίηση.Επιπλέον, ο Νηρέας έχει σχεδιάσει, συντονίσει και υλοποιήσει ένα πρόγραμμα σε συνεργασία με Γάλλους επιστήμονες για την πληροφόρηση και εκαπίδευση των παιδιών πάνω σε θέματα της Βιολογίας, της Οικολογίας και της Δυναμικής του Ζωοπλαγκτού (μικρά ζώα, κυρίως αρθρόποδα, πολλά μη ορατά με το μάτι, τα οποία είναι εξαιρετικά ευαίσθητα στην κλιματική αλλαγή, τον ευτροφισμό και την υπεραλίευση, που αποτελούν το συνδετικό κρίκο ανάμεσα σε παραγωγή και κατανάλωση στο θαλάσσιο τροφικό πλέγμα) (Εικόνες 5, 6, 7, 8). Ένας ειδικός στην Περιβαλλοντική Εκπαίδευση «επόμενης γενιάς» συμμετέχει στο Συμβούλιο του Νηρέα.Ο Νηρέας προσπαθεί να εξασφαλίσει καλύτερη διατήρηση, προστασία και διαχείρηση σε σχέση με τη θαλάσσια χλωρίδα και πανίδα (ορατή και αόρατη!) και τα ενδιαιτήματά τους μέσα στα πλαίσια μια Ολοκληρωμένης, με βάση το Οικοσύστημα Προσέγγισης (Ecosystem Approach).Σε συνεργασία με ιδιωτικούς και κυβερνητικούς οργανισμούς και σώματα, αλλά κυρίως με ακαδημαϊκά ιδρύματα και ερευνητικά ινστιτούτα, την κοινωνία των πολιτών – ΜΚΟ, ο Νηρέας εργάζεται για τη βελτίωση και την ανάδειξη των παρόντων προγραμμάτων διατήρησης της Φύσης (ειδικά του θαλάσσιου συστήματος) και είναι ενεργά εμπλεκόμενος στην εφαρμογή της Οικοσυστημικής Προσέγγισης στη Διαχείρηση των Θαλάσσιων Οικοσυστημάτων. Μια τέτοια προσέγγιση προωθεί την εγκαθίδρυση και δημιουργία Θαλάσσιων Προστατευόμενων Περιοχών, θαλάσσιων καταφυγίων, ζωνών απαγόρευσης των αλιευτικών δραστηριοτήτων και πολλών άλλων μέτρων με απότερο στόχο την καλύτερη διασφάλιση της σε κίνδυνο θαλάσσιας ζωής και της υποβάθμισης – καταστροφής των θαλάσσιων (και παράκτιων) οικοσυστημάτων.Εκτός από την επιστημονική έρευνα, όπως το Πρόγραμμα Εκαταίος (Hecataeus project), ο Νηρέας βρίσκεται σε συνεχή συνεργασία με το Τμήμα Αλιείας και Θαλασσίων Ερευνών, τον Κυπριακό Οργανισμό Τουρισμού, την τοπική αυτοδιοίκηση - Δήμους και Κοινότητες, τη Ναυτική και Λιμενική Αστυνομία και τοπικές επιχειρήσεις για την παρεμπόδιση της υπάρχουσας παράνομης αλιείας (ερασιτεχνικής και επαγγελματικής) εκεί όπου εφαρμόζεται, την ρύπανση από πλαστικά και γενικά από σκουπίδια, τη βιολογική ρύπανση (μόλυνση) και τη διέλευση σκαφών από ευαίσθητες θαλάσσιες περιοχές, όπως οι περιοχές λουομένων.Ταυτόχρονα, όλες οι παραπάνω ενέργειες έχουν θέσει το Νηρέα στην ευχάριστη θέση να είναι αναμεμειγμένος στην ανάπτυξη και εφαρμοφή θαλάσσιων πάρκων και τεχνητών υφάλων: ειδικά στον τομέα της μακροπρόθεσμης μετα-διαχείρησης και του ελέγχου αυτών των θαλάσσιων ενδιαιτημάτων, τα οποία αργότερα θα βοηθήσουν στη βελτίωση της ποικιλότητας και διανομής των ιχθύων βελτιώνοντας τα πληθυσμιακά επίπεδα των αποθεμάτων για όσο καιρό αυτά τα ενδιαιτήματα θα διαχειρίζονται και προστατεύονται με βάση τις αρχές της αειφορίας και της βιωσιμότητας.Πρόσφατα, ο Νηρέας προσκλήθηκε να συμμετέχει σε ένα ερευνητικό πρόγραμμα που αφορά τις φάλαινες (Κητώδη) υπό την ηγεσία Εθνικής Υπηρεσίας Ωκεανών και τμόσφαιρας (NOAA) των ΗΠΑ και της Συμβουλευτικής Επιτροπής για το Θαλάσσιο Περιβάλλον της Δομινικανής Δημοκρατίας στην Καραϊβική και τον Ατλαντικό Ωκεανό. Σε συνδυασμό και συνεργασία, ο Νηρέας και ο Οργανισμός ATEMAR από τη Δομινικανή Δημοκρατία βρίσκονται στη διαδικασία ανάπτυξης ενός ερευνητικού προγράμμαρος που θα αφορά τα Κητώδη της Μεσογείου (φάλαινες, δελφίνια).Λόγω της συστηματική υποβάθμισης του θαλάσσιου περιβαλλοντος και ειδικότερα του θαλάσσιου οικοσυστήματος και της παράλληλης τεχνολογικής προόδου και τις αλλαγές στις διατροφικές μας συνήθειες, τα αποθέματα ψαριών βρίσκονται σε ποσοστό 80 % (από αυτά που υπάρχουν επιστημονικά στοιχεία) σε κρίσιμη, τουλάχιστον κατάσταση. Πάνω από τα μισά αποθέματα ψαριών είναι σήμερα και επισήμως υπεραλιευμένα. Το πρόβλημα της υπεραλίευσης δε μας κτυπά ακόμα την πόρτα μας, αλλά βρίσκεται εκεί και εξελίσσεται χωρίς εμείς να το αναγνωρίζουμε, ούτε να το αντιμετωπίζουμε. Ο Νηρέας φιλοδοξεί να καταστεί ο σύνδεσμος, ή έστω ο καταλύτης και συνδετικός κρίκος μεταξύ όλων των ενδιαφερομένων μερών που ασχολούνται με την αλιεία και το θαλάσσιο περιβάλλον γενικότερα. Με απλά λόγια, προσπαθούμε να δημιουργήσουμε την Κοινωνία των Πολιτών ως η πρώτη εθελοντική οργάνωση στην Κύπρο που είναι αφιερωμένη στο θαλάσσιο περιβάλλον.Μέχρι πρόσφατα, οι ΜΚΟ δεν συμπεριλαμβάνονταν στην πραγματικότητα στη λήψη αποφάσεων σχετικά με την Εθνική Αλιευτική Πολιτική. Μόλις μερικές μέρες πριν, επισκεύθηκαν την Κύπρο Ευρωπαίοι Αξιωματούχοι αρμόδιοι για την Κοινή Αλιευτική Πολιτική (ΚΑλΠ) οι οποίοι αφού έκαναν μια παρουσίαση του έργου και των στόχων της ΚαλΠ, κάλεσαν έναν αριθμό από κυβερνητικούς αξιωματούχους και το Νηρέα για να συζητήσουν τα θέματα της αλιευτικής πολιτικής και να ανταλλάξουν απόψεις. Η ΕΕ επιβραβεύει και προωθεί ιδιαίτερα τη συμμετοχή των ΜΚΟ στις καθημερινές υποχρεώσεις και διαβουλεύσεις για τη βελτίωση και την εφαρμογή τέτοιων πολιτικών.Ο Νηρέας επιθυμεί να συνεισφέρει και να συμμετέχει στην επιτάχυνση και την προσαρμογή της νομοθεσίας που θα μας επαναφέρει στην πραγματικότητα και να τη συνδυάσει με τις απαιτήσεις των αλιευτικών δραστηριοτήτων ώστε να είναι συμβατή με τις ανάγκες του θαλάσσιου περιβάλλοντος και τις αρχές της αειφορίας και της βιώσιμης διαχείρισης των θαλάσσιων βιολογικών πόρων. Η ευαισθητοποίηση και η εκπαίδευση είναι το βασικό κλειδί για τη βιώσιμη και φιλική προς το περιβάλλον προσαρμογή των αλιευτικών πρακτικών που πρέπει να εφαρμοστούν για να αποφευχθεί μια καταστροφική κρίση στις θάλασσές μας, η οποία είναι ήδη μπροστά μας έτοιμη να την αντιμετωπίσουμε.Με τα εργαλεία και το διαθέσιμο προσωπικό του Νηρέα – όλοι εθελοντές, σε συνεργασία με την τοπική αλιευτική κοινότητα και τις αρχές, μπορούμε όλοι μαζί να δημιουργήσουμε μια από κοινού, πιο υγιή αλληλεπίδραση με το θαλάσσιο περιβάλλον.

Αν επιθυμείτε να συνεισφέρετε οποιαδήποτε εικόνα ή κείμενο, που να αφορούν το θαλάσσιο περιβάλλον στο Νηρέα, παρακαλώ επισκεφθείτε την ιστοσελίδα μας στο www.nireasmare.org ή τη σελίδα μας στο facebook. Επιμέλεια κειμένου:Ευαγόρας Α. Ησαΐας, βιολόγος – ωκεανογράφος, μέλος ΔΣ ΝηρέαΜιχάλης Παπαχαριδημου, Διευθυντής μέλος ΔΣ Νηρέα