ΓΙΑΤΙ..................................;
Μάιος 2004: Οι επιλογές για τα ψαρέματα στα γλυκά νερά του νησιού πραγματικά ατελείωτες. Λουτσιόπερκα στις ατελείωτες όχθες του Κούρρη, ή λαβράκι στα κρυστάλλινα νερά της Καλαβασού? Γατόψαρο στα βαθιά νερά του Διπόταμου, ή κυπρίνος στο ειδυλλιακό τοπίο της Ευρέτου? Άσπιος στο θεαματικά απόκρημνο φράγμα των Λευκάρων, ή πέστροφα στον πανέμορφο Καλοπαναγιώτη?
Μάιος 2006: Συνεχίζει η μαγεία του ψαρέματος στα Κυπριακά φράγματα. Όλα τα φράγματα βρίθουν με ζωή, ψάρια πιάνονται σε ποσότητες, όλοι είναι ευχαριστημένοι...Ή μάλλον σχεδόν όλοι. Κάποιοι «τρελοί» φωνάζουν τις ανησυχίες τους, βλέπουν σύννεφα στον ορίζοντα, μιλάνε για νερό που απελευθερώνεται ασταμάτητα και χωρίς φειδώ από τα φράγματα... Κανένας όμως αρμόδιος δεν συγκινείται...
Μάιος 2008: Οι επιλογές για τα ψαρέματα στα γλυκά νερά του νησιού από ελάχιστες ως ανύπαρκτες. Το φράγμα του Κούρρη που η όψη του προκαλούσε δέος τρία χρόνια πριν, τώρα θυμίζει ποταμάκι. Τα περισσότερα φράγματα της Λευκωσίας, Λάρνακας, και Λεμεσού έχουν μετατραπεί σε απέραντους «κρανίου τόπους», με μόνο την ξεραμένη λάσπη να θυμίζει περασμένα μεγαλεία. Μόνο τα μικρά ορεινά φράγματα είναι σχετικά γεμάτα, και μόνο τα δύο μεγάλα φράγματα της Πάφου έχουν ακόμη υποφερτές ποσότητες νερού.
Μάιος 2009: ΘΑ ΕΧΟΥΜΕ ΚΑΘΟΛΟΥ ΕΠΙΛΟΓΕΣ?
Πως τα καταφέραμε έτσι? Πως μέσα σε τέσσερα χρόνια καταφέραμε να κάνουμε το νερό στην Κύπρο πιο σπάνιο κι απ'το πετρέλαιο? Τι γίνεται τώρα? Και τι θα γίνει στο μέλλον? Πως οι ερασιτέχνες των γλυκών νερών μπορούν να βοηθήσουν στο δράμα των Κυπριακών φραγμάτων? Σ' αυτά και σ' άλλα ερωτήματα θα προσπαθήσουμε να δώσουμε απαντήσεις...
Ας πάρουμε όμως τα πράγματα με τη σειρά....
Τον Απρίλιο του 2004 είχαμε καταφέρει το απίστευτο. Μετά από τρία χρόνια πολυομβρίας, όλα τα κύρια φράγματα του νησιού (πλην της Ευρέτου) υπερχειλούσαν. Νερό άφθονο. Ψαρέματα απίστευτα. Αληθινό νιρβάνα. Ή μήπως πλασματικό?
Για να μπορούμε να δώσουμε μια πιθανή εικόνα του τι συνέβη, θα πρέπει εδώ να κάνουμε μια μικρή παρένθεση και να κοιτάξουμε τα δεδομένα τόσο της Μετεωρολογικής Υπηρεσίας, όσο και του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων.
Με βάση λοιπόν τα δεδομένα αυτά, βλέπουμε ότι στην Κύπρο η βροχόπτωση δεν είναι σταθερή. Ωστόσο, βλέπουμε κάτι άλλο ακόμη πιο σημαντικό. Υπάρχει μια κυκλικότητα μεταξύ περιόδων ανομβρίας και περιόδων πολυομβρίας. Ως επί το πλείστον, δύο με τρία χρόνια πολυομβρίας ακολουθούνται από τρία ή τέσσερα χρόνια ανομβρίας, και ο κύκλος επαναλαμβάνεται. Υπάρχουν βέβαια και εξαιρέσεις. Μπορεί κατά την διάρκεια του κύκλου ανομβρίας να παρουσιαστεί μια χρονιά πολυομβρίας, ή το αντίθετο. Γενικά όμως η κυκλικότητα είναι εμφανής. Το άλλο χαρακτηριστικό της βροχόπτωσης είναι ότι υπάρχει μια πτωτική τάση, που από το 1900 ως το 2006 μεταφράζεται σε 15% στην μέση τιμή της ετήσιας βροχόπτωσης. Μπορούμε εδώ να κάνουμε την επισήμανση ότι η «περίοδος ανομβρίας» που διανύουμε ήταν αναμενόμενη (με ότι συνεπάγεται αυτή η επισήμανση).
Βλέποντας τώρα τα στοιχεία του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων (ΤΑΥ), στην ιστοσελίδα του τμήματος
http://www.cyprus.gov.cy/moa/wdd/WDD.nsf/index_gr/index_gr?OpenDocument
βλέπουμε ότι η μέση ετήσια ροή νερού στα φράγματα είναι περίπου 60 εκατομμύρια κυβικά μέτρα (εκμ) ετησίως. Επιπρόσθετα, μπορούμε να δούμε ότι σε έτη με περίπου κανονική βροχόπτωση (όπως το υδρολογικό έτος 2006 - 2007) η ροή που σημειώνεται είναι αρκετά χαμηλότερη, περίπου στα 40 εκμ. Βλέπουμε επίσης ότι στα τρία τελευταία χρόνια πολυομβρίας (2001-2002, 2002-2003, 2003-2004) η βροχόπτωση ήταν περίπου 30% - 40% περισσότερη του μέσου όρου, αλλά η ροή έφτανε στα 150εκμ, δηλαδή σχεδόν τριπλάσια του μέσου όρου. Λαμβάνοντας υπ' όψιν ότι τα φράγματα μας έχουν χωρητικότητα 273εκμ, βλέπουμε ότι μόνο σε παρατεταμένες περιόδους πολυομβρίας έχουμε κάποιες ελπίδες να τα γεμίσουμε (όπως έγινε το 2004).
Αξίζει εδώ να σημειωθεί ότι στην τελευταία τετραετία είχαμε δύο έτη σοβαρής ανομβρίας (2005-2006 και 2007-2008) και δύο έτη κανονικής βροχόπτωσης (2004-2005 και 2006-2007). Γενικά μπορούμε να αναφέρουμε ότι περνούμε μια περίοδο σχετικής ανομβρίας, αλλά δεν είναι τόσο δραματική όσο αφήνετε (από κάποιους) να νοηθεί.
Με βάση τα στατιστικά στοιχεία που αναφέραμε πιο πάνω, είναι φανερό ότι η τραγική κατάσταση στην οποία φθάσαμε ΔΕΝ ήταν αναπόφευκτη. Τα στατιστικά στοιχεία μας προειδοποιούσαν ότι ερχόταν μια περίοδος ανομβρίας. Με τα φράγματα γεμάτα το 2004, σίγουρα θα μπορούσαν να ληφθούν έγκαιρα κάποια μέτρα ώστε να μην φθάσουμε εδώ που φτάσαμε.
Ωστόσο, όπως μας δείχνουν τα στατιστικά στοιχεία του ΤΑΥ, από το 2004 υπήρξε μια αισθητή αύξηση στην ετήσια συνολική κατανάλωση νερού από τα φράγματα. Σε προηγούμενες περιόδους πολυομβρίας υπήρχε μια μέση ετήσια κατανάλωση γύρω στα 40 με 50εκμ, η οποία μειωνόταν όταν τα αποθέματα έπεφταν. Ωστόσο, από το 2004 μέχρι και το τέλος του 2006 βλέπουμε μια ετήσια κατανάλωση της τάξης των 70 με 80 εκμ! Σίγουρα οι ανάγκες μας σε νερό έχουν παρουσιάσει κάποια αύξηση, αλλά ήταν όντως τόσο μεγάλη? Και επιπρόσθετα, γιατί από το 2003 διακόπηκε η διαδικασία κατασκευής επιπρόσθετων μονάδων αφαλάτωσης, και αφού είδαμε ότι τα αποθέματα κατεβαίνουν, γιατί δεν ξανάρχισε έγκαιρα η διαδικασία αυτή?
Αυτά τα δύο μεγάλα ερωτήματα βασανίζουν σήμερα τον Κυπριακό λαό. Και μπορούμε να συνεχίσουμε να ρωτάμε: Αφού αναμέναμε την περίοδο ανομβρίας, γιατί καθίσαμε με σταυρωμένα τα χέρια? Γιατί αφήσαμε τα νερά της Γερμασόγειας και του Κούρρη να χύνονται στην θάλασσα? [Για την απελευθέρωση νερού από τα δύο αυτά φράγματα ακούστηκα πολλοί ψίθυροι, όπως η ανάγκη επιδιορθώσεων και η κατασκευή της γέφυρας στο φράγμα Γερμασόγειας, και η ανάγκη παρεμπόδισης εισροής θαλασσινού νερού στα υπόγεια νερά της Λεμεσού. Βέβαια, η δικαιολογία του «εμπλουτισμού των υπογείων υδάτων ώστε να μην εισχωρήσει θαλασσινό νερό» έχει πλέον κλονιστεί, αφού τώρα το θαλασσινό νερό θα εισχωρήσει ανενόχλητο και άρα τα τόσα εκμ που χρησιμοποιήθηκαν για το σκοπό αυτό πάνε χαμένα]. Γιατί τουλάχιστον από πέρσι, αν όχι πιο νωρίς, δεν λήφθηκαν μέτρα για περιορισμό στην κατανάλωση? Μήπως - λέμε μήπως - το νερό έπρεπε να «καταναλωθεί» ώστε να γίνουν ακόμα πιο απαραίτητες οι μονάδες αφαλάτωσης των οποίων διακόπηκε ο σχεδιασμός? Η τελευταία αυτή απορία δεν ταλανίζει μόνο εμάς, αλλά και χιλιάδες διψασμένους συμπολίτες μας πού το συζητάνε δημοσίως, παρά τις επίσημες διαβεβαιώσεις περί του αντιθέτου.
Όλοι ρωτάνε δημόσια το ΓΙΑΤΙ? Το ρωτάνε, γιατί τέσσερα χρόνια μετά από τις βαρύγδουπες δηλώσεις ότι «το υδατικό πρόβλημα της Κύπρου έχει λυθεί οριστικά» βλέπουν και πάλι τις περικοπές νερού και τον εφιάλτη της ερημοποίησης να χτυπά την πόρτα τους.
Φυσικά όλα αυτά είναι απορίες, εικασίες, υποθέσεις. Δυστυχώς δεν μπορούμε να γνωρίζουμε τι ακριβώς οδήγησε στην σημερινή κατάσταση, ούτε αν είναι το αποτέλεσμα μικροπολιτικών σκοπιμοτήτων ή εγκληματικής αδιαφορίας και έλλειψης σχεδιασμού, ή ένας συνδυασμός των δύο. Το μόνο βέβαιο είναι ότι δεν μπορούμε να φορτώνουμε την τραγική υδατική μας κατάσταση στα καπρίτσια της φύσης - τουλάχιστον όχι αυτή τη φορά.
Κατά διαστήματα, πολλοί από μας που έβλεπαν τους γοργούς ρυθμούς με τους οποίους κατέβαινε η στάθμη των φραγμάτων προσπάθησαν να αντιδράσουν. Ο Παγκύπριος Σύνδεσμος Ερασιτεχνών Ψαράδων Εσωτερικών Υδάτων πρωτοστάτησε στην προσπάθεια αυτή, «ενοχλώντας» τόσο κρατικές υπηρεσίες όσο και μέσα μαζικής ενημέρωσης. Επιπρόσθετα, ψαρευτικές ιστοσελίδες (όπως η www.fishingcy.com) δεν δίστασαν να επισημάνουν τις ανησυχητικές εξελίξεις και να κριτικάρουν όπου χρειαζόταν. Δυστυχώς, με μεγάλο πόνο και πικρία βλέπουμε σήμερα τους φόβους μας και τις προειδοποιήσεις μας να επαληθεύονται...
Το μέγα ερώτημα που προκύπτει είναι, «τώρα τι κάνουμε?» Σίγουρα τα οικοσυστήματα των φραγμάτων μας (και εμμέσως και το ψάρεμα στα φράγματα) έχουν ήδη πάθει ζημιά. Ζημιά που δεν είναι ωστόσο ανεπανόρθωτη, νοουμένου ότι λαμβάνουμε τα μέτρα μας. Πρώτη προτεραιότητα στην φάση αυτή είναι η καταπολέμηση της μάστιγας της παράνομης αλιείας στα φράγματα, ώστε να επιβιώσουν έστω και μικροί πληθυσμοί των διαφόρων ειδών. Περάσαμε τα ίδια (και χειρότερα) στο παρελθόν και τα οικοσυστήματα ανέκαμψαν, όμως ο βραχνάς των παρανόμων δεν ήταν τόσο μεγάλος. Είναι παράκληση προς όλους τους ψαράδες όταν βλέπουν παράνομους να καταστρέφουν τα φράγματα να μην διστάζουν να ειδοποιήσουν αμέσως την αστυνομία, το Τμήμα Αλιείας (22-807830), το περιοδικό (25-577750), ή τον Παγκύπριο Σύνδεσμο Ερασιτεχνών Ψαράδων Εσωτερικών Υδάτων (96-710700).
Επιπρόσθετα, ειδικά κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, υπάρχει πιθανότητα να δείτε ψάρια να πεθαίνουν λόγω του ζεστού νερού και της έλλειψης οξυγόνου. Εάν δείτε κάτι τέτοιο ειδοποιήστε αμέσως είτε το ΤΑ, είτε το περιοδικό μας, είτε τον Σύνδεσμο (στα πιο πάνω τηλέφωνα) ώστε να μπορέσει το ΤΑ να μαζέψει τα ψάρια και να τα μεταφέρει σε δεξαμενές ή άλλα φράγματα. Σε τέτοια περίπτωση και η πρακτική βοήθεια προς τους λειτουργούς θα είναι πολύ βοηθητική.
Μια άλλη σημαντική συνεισφορά των ερασιτεχνών ψαράδων στους χαλεπούς αυτούς καιρούς θα είναι η συνειδητή εξάσκηση της απελευθέρωσης ψαριών μετά το πιάσιμο τους, το γνωστό «catch and release». Για την σημασία του catch and release γενικότερα θα αναφερθούμε σε άλλο άρθρο στο μέλλον. Πρέπει εδώ όμως να τονίσουμε ότι σε τέτοιες περιπτώσεις είναι καλύτερα να το εφαρμόζουμε. Εάν θα πρέπει οπωσδήποτε να πάρουμε κάποιο ψάρι στο σπίτι είναι σοφότερο να μην αφαιρούμε τα πιό μεγάλα και δυνατά ψάρια από το οικοσύστημα. Θα είναι απαραίτητα σαν «γονείς» κατά την ανάκαμψη των φραγμάτων. Π.χ., αν ψαρεύουμε λαβράκια και πιάσουμε ένα μισόκιλο και ένα του κιλού, είναι καλύτερα να κρατήσουμε το μισόκιλο (του οποίου η συνεισφορά στην αναπαραγωγή θα είναι σχετικά μικρή) παρά το ψάρι του κιλού. Σίγουρα όμως η καλύτερη λύση είναι όσο μπορούμε να απελευθερώνουμε όλα τα ψάρια μέχρι την ανάκαμψη των πληθυσμών. Βέβαια, η εφαρμογή του catch and release δεν θα έχει νόημα αν δεν γίνει πλήρης έλεγχος της παράνομης αλιείας. Ευτυχώς τις τελευταίες λίγες μέρες είδαμε επιτέλους κάποια θετικά βήματα προς την κατεύθυνση αυτή.
Ταυτόχρονα, πρέπει να κοιτάξουμε και πιο μακροπρόθεσμα. Κάτι βασικό που πρέπει να επιτύχουμε είναι να αναγνωριστεί η σημασία των φραγμάτων όχι μόνον ως «δεξαμένες νερού» αλλά ως οικοσυστήματα που έχουν γίνει αναπόσπαστα μέρη της Κυπριακής φύσης. Να διασφαλιστεί ότι πάντα θα παραμένει μια μίνιμουμ ποσότητα νερού που θα διασφαλίζει την επιβίωση των πληθυσμών τόσο των ψαριών όσο και της υπόλοιπης υδροπανίδας. Πρέπει ταυτόχρονα να εξασφαλίσουμε την καλύτερη αστυνόμευση των φραγμάτων μας ώστε να μην ξαναζήσουμε τις «απέραντου κάλλους» σκηνές παρανομίας που ζούμε εδώ και μερικά χρόνια. Το Τμήμα Αλιείας θα πρέπει να αναλάβει πιο ενεργά τον ρόλο του ως διαχειριστή της ερασιτεχνικής αλιείας στα φράγματα και με τη σειρά του να διασφαλίσει την επιβίωση τους ακόμα και σε πολύ δύσκολες περιόδους.
Πιστεύουμε ότι εάν ελεγχθεί η παράνομη αλιεία, τα ψάρια θα επιβιώσουν στα περισσότερα (αν όχι όλα) από τα φράγματα. Και θέλουμε να ελπίζουμε ότι το υδρολογικό έτος 2008-2009 θα είναι το πρώτο του νέου κύκλου πολυομβρίας, κάτι που θα φέρει την ανάσταση στο αγαπημένο μας σπορ. Ταυτόχρονα, πρέπει όλοι οι ερασιτέχνες ενωμένοι και οργανωμένοι να παλέψουμε ώστε να μην ξαναζήσουμε τέτοιες τραγικές στιγμές. Στο χέρι μας είναι να διατηρήσουμε ζωντανό το αγαπημένο μας άθλημα και να το κάνουμε ακόμη καλύτερο από πριν. Ακόμη και εάν και του χρόνου συνεχιστεί η περίοδος ανομβρίας, με την σωστή οργάνωση και διαχείριση τα φράγματα μας θα παραμείνουν ζωντανά.
Κλείνοντας, θέλουμε να ελπίζουμε ότι και οι διάφορες αρμόδιες κυβερνητικές υπηρεσίες δεν θα ξανακάνουν τα ίδια τραγικά λάθη στο μέγα ζήτημα του υδατικού προβλήματος που είδαμε από το 2004 και μετά. Γιατί τότε, όχι μόνο το ψάρεμα θα χάσουμε, αλλά θα πετύχουμε από μόνοι μας ότι δεν κατάφερε ο Αττίλας του '74: Την ολοκληρωτική καταστροφή του τόπου μας...
|
